Literatura polska - średniowiecze
Z Wikipedii
Średniowieczna literatura polska
[edytuj] Okres przed przyjęciem chrześcijaństwa
Nie dochowały się żadne dokumenty, które mogłyby poświadczyć istnienie przedchrześcijańskiego piśmiennictwa na ziemiach polskich. Z pewnością istniała przedchrześcijańska twórczość oralna, odnotowywana przez etnografów w bardzo starych fragmentach pieśni ludowych jeszcze w XIX wieku.
[edytuj] Literatura polska w kręgu wpływów łacińskiego Zachodu
Kultura piśmiennicza rozwinęła się na ziemiach polskich dzięki inspiracji, jaką była dla niej religia chrześcijańska. Najstarsze polskie zabytki piśmiennicze mają charakter sakralny. Katechizowanie mieszkańców Polski wymagało przełożenia podstawowych modlitw i tekstów religijnych (Ojcze nasz, Zdrowaś Mario, Dekalog, Credo) z łaciny na język staropolski. Teksty te, jakkolwiek zachowane w późnych przekazach (głównie XV-wiecznych), były przełożone w okresie dużo wcześniejszym.
Inaczej sprawa przedstawia się z księgami liturgicznymi. Pierwotnie były "importowane" z Zachodu Europy, wkrótce jednak Polska dorobiła się własnych scriptoriów, ze znakomitymi mistrzami iluminacji. Z nich pochodzą prawdziwe dzieła sztuki, najpiękniejsze polskie dzieła rękopiśmiennicze, jak Mszał biskupa krakowskiego Ciołka, czy Graduał Olbrachta. W latach 70. XV wieku rozpoczął się na ziemiach polskich rozwój sztuki drukarskiej (Kraków i Wrocław). Najstarsze znane dzieło (kalendarz astronomiczny) wydane drukiem w Krakowie powstało w 1474 r. W Krakowie w latach 90. XV wieku powstaje pierwsza drukarnia używająca czcionek cyrylickich, na potrzeby Kościoła prawosławnego. Rozwój oświaty odbył się pod wpływem Kościoła. Pierwsze szkoły powstawały przy katedrach, klasztorach, parafiach. Wyższe szkoły w średniowieczu nazywano studium generale. Pierwszy uniwersytet w Polsce – Akademia Krakowska powstał w 1364 roku.
[edytuj] Znane postacie okresu średniowiecza, twórcy, pisarze i poeci
 |
Ta lista lub artykuł przeglądowy wymaga określenia jasnych kryteriów wyboru. Kryteria powinny być poparte źródłami, nie mogą naruszać zasady neutralnego punktu widzenia, należy też unikać próżnych wyrażeń takich jak "znani", "najlepsi" itd. Kryteria możesz omówić w dyskusji artykułu. Zobacz też: Zasady tworzenia list. |
- Gall Anonim – XII w., kronikarz
- Maurus – XII w., nieznany bliżej autor (różny od biskupa krakowskiego o tym samym imieniu) tzw. Carmen Mauri, poematu o Piotrze Włostowicu
- Wincenty Kadłubek – XIII w., pierwszy kronikarz-Polak
- Janko z Czarnkowa - XIV w, kronikarz
- Adam Świnka - poeta
- Przecław Słota – XIV/XV w.
- Jan Długosz – XV w., kronikarz, historyk
- Stanisław z Szadka – XV w., dziekan Akademii Krakowskiej
- Jan z Szadka – XV w., dziekan Akademii Krakowskiej
- Andrzej Gałka – XV w., zwolennik poglądów Jana Husa, autor Pieśni o Wiklefie i traktatów
- Jan Łaski – XV/XVI, arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski
- Erazm Ciołek – XV/XVI, mecenas sztuki, dyplomata
- Władysław z Gielniowa – XV/XVI, autor pieśni religijnych w języku polskim, błogosławiony Kościoła katolickiego
- Klemens z Piotrkowa – XV/XVI, prawnik, uczony
[edytuj] Niepełna lista pism i ksiąg polskiego piśmiennictwa średniowiecznego (w porządku chronologicznym)
|
|
Ta lista lub artykuł przeglądowy wymaga określenia jasnych kryteriów wyboru. Kryteria powinny być poparte źródłami, nie mogą naruszać zasady neutralnego punktu widzenia, należy też unikać próżnych wyrażeń takich jak "znani", "najlepsi" itd. Kryteria możesz omówić w dyskusji artykułu. Zobacz też: Zasady tworzenia list. |
[edytuj] Kroniki
- Kronika Galla Anonima (1112-1116) – pierwsza kronika dotycząca historii Polski, po łacinie
- Kronika Wincentego Kadłubka (XIII w.) - pisana kunsztowną łaciną, bardzo bogate słownictwo
- Kronika Wielkopolska (XIV w.) - autor nieznany
- Kronika Janka z Czarnkowa (koniec XIV w.) - pisana po łacinie, pierwszy pamiętnik w literaturze polskiej
- Dzieje Polski (Historiae Poloniae) (1455-1480) - autor: Jan Długosz
[edytuj] Wiersze, pieśni i inne utwory poetyckie
- Bogurodzica – najstarszy znany tekst poetycki w języku polskim, powstał między XI a XIII wiekiem
- Carmen Mauri (XII w.) - poemat o Piotrze Włostowicu, pisany po łacinie, autor Maurus (bliżej nieokreślony)
- O zachowaniu się przy stole (1415) – wiersz obyczajowo-dydaktyczny, najstarszy znany utwór świecki w języku polskim
- Breve regnum (XV w.) - pieśń pisana po łacinie
- Legenda o świętym Aleksym (XV w.) - utwór hagiograficzny, pisany po polsku
- Satyra na leniwych chłopów (II poł. XV w.)
- Pieśń o zabiciu Jędrzeja Tenczyńskiego (XV w.) - pisana po polsku
- Pieśń o Wiklefie - Andrzeja Gałki z Dobczyna, pisana po polsku
- Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią (ok. 1463) – poezja w języku polskim
- Lament świętokrzyski (1470) - pieśń religijna w języku polskim
[edytuj] Inne pisma z tego okresu
- Bulla gnieźnieńska (1136) – zawiera 410 polskich wyrazów
- Księga henrykowska (1270) – zawiera ona pierwsze polskie zdanie "Daj, ać ja pobruszę, a ty poczywaj" (Daj (pozwól), ja teraz popracuję, a ty odpocznij)
- Brewiarz czerwiński (I poł. XIV w.)
- Kazania świętokrzyskie (XIV w.) – najstarszy zabytek prozy w języku polskim
- Psałterz floriański (koniec XIV w.) – zawiera teksty w języku polskim, łacinie i niemieckim)
- Biblia królowej Zofii (1453-1455, Biblia szaroszpatacka) – najstarsze tłumaczenie Starego Testamentu na język polski
- Statua synodalia Wratislaviensia (1475 r.) – drukowana książka zawierające teksty modlitw po polsku
- Psałterz puławski (XV/XVI w.) – proza
- Kodeks Baltazara Behema (1505)
- Graduał Olbrachta (1506) – kodeks muzyczny
- Raj duszny (napisał Biernat z Lublina, wydał Florian Ungler, 1513) – pierwsza dochowana we fragmentach całkowicie polska książka drukowana
- Mszał Erazma Ciołka (1513-1518)
- Statuty Łaskiego (1505) – pierwsza kodyfikacja prawa polskiego
[edytuj] Inne dzieła literackie
[edytuj] Zobacz też
- literatura polska - przegląd chronologiczny
- literatura średniowiecza
- literatura polska
- literatura
- źródła opisujące początki państw słowiańskich
[edytuj] Linki zewnętrzne
średniowiecze • renesans • barok • oświecenie • romantyzm • pozytywizm • Młoda Polska • XX-lecie międzywojenne • literatura II wojny światowej • literatura współczesna
Warning: curl_setopt() [function.curl-setopt]: CURLOPT_FOLLOWLOCATION cannot be activated when in safe_mode or an open_basedir is set in /home/raid/beds/domains/dobrysen.com.pl/public_html/wiki/richFeeds.php on line 59
| PILNE: Już cztery państwa bez gazu z Rosji |
|
Bułgaria, Grecja, Macedonia i Turcja nie otrzymują od dzisiaj rosyjskiego gazu. Do Austrii płynie tylko 10 proc., na Węgry 20 proc., a do Rumunii 25 proc. zakontraktowanych dostaw z Rosji.
|
| Lubuskie: Drogi przejezdne, ale nadal ślisko |
|
Obecnie, w województwie lubuskim wszystkie drogi są przejezdne. Pomimo, że drogi krajowe mają nawierzchnie czarne, to na wojewódzkich i lokalnych trasach jest bardzo ślisko.
|
| Spóźnienia przez śnieg |
|
Zdaniem kierowców Polbusu wszystkie drogi w okolicach Wrocławia są przejezdne. Wczoraj autobusy spóźniały się nawet po półtorej godziny.
|
| Zwolniono je z powodu nadwagi |
|
Z powodu dużej nadwagi indyjskie linie lotnicze zwolniły dziesięć stewardes - podano w Delhi.
|
| Jurek Owsiak i połówka banknotu |
|
W niedzielę 11 stycznia po raz siedemnasty zagra Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy, tym razem dla dzieci z chorobami onkologicznymi. Co roku Kwidzyn jest jednym z najbardziej hojnych miast w Polsce.
|