Konstytucja Stanów Zjednoczonych
Z Wikipedii
Stany Zjednoczone |
|
Ten artykuł jest częścią serii: |
Konstytucja Stanów Zjednoczonych Ameryki (ang. The Constitution of the United States) – ustawa zasadnicza Stanów Zjednoczonych, uchwalona 17 września 1787 i później ratyfikowana przez specjalne konwencje w każdym z 13 stanów. Wchodząc w życie 4 marca 1789[1], Konstytucja zastąpiła artykuły konfederacji i wieczystej unii, które obowiązywały w latach 1781-1788.
Pierwotny projekt Konstytucji przygotował James Madison z Wirginii. Początkowo miała służyć jako podpora w rządzeniu 4 milionami ludzi w 13 stanach, doprowadzić do centralizacji władzy, zostawiając jednak przy tym prawa poszczególnych stanów i dając im swobodę w ich sprawach wewnętrznych. Zawarty kompromis stanowił, że wszystkie stany będą reprezentowane przez jednakową liczbę ich przedstawicieli w Senacie, natomiast w Izbie Reprezentantów ich liczba będzie zależeć od liczby mieszkańców danego stanu.
Konstytucja jest najwyższym prawem obowiązującym w Stanach Zjednoczonych. Jest ona najstarszą narodową konstytucją, która nadal obowiązuje. Była wzorem dla wielu innych konstytucji powstających na całym świecie. Siłą konstytucji jest jej prostota i elastyczność. Obecnie z tylko 27 poprawkami służy potrzebom ponad 300 milionom Amerykanów w 50 stanach, które są w wielu kwestiach różne.
Konstytucja Stanów Zjednoczonych Ameryki to pierwsza ustawa zasadnicza świata. Jest ona zarazem sztywna jak i elastyczna. Elastyczność Konstytucji polega na mnogości interpretacji praw w niej zawartych (interpretacji dokonują władze federalne), jej sztywność zaś na ogromnie trudnej, prawie niemożliwej procedurze jej zmienienia (najpierw potrzebne jest 2/3 głosów obu izb parlamentu, potem ¾ stanów musi te zmiany zaakceptować w określonym czasie, zazwyczaj w ciągu 2 lat).
Spór federalistów z antyfederalistami – podczas uchwalania konstytucji federaliści chcieli, aby pozostała ona w takiej formie, jaką jej nadali. Antyfederaliści sprzeciwiali się temu, twierdząc, że Konstytucja nie chroni podstawowych praw jednostki i daje zbyt dużo możliwości jej nadinterpretacji władzom federalnym. Postanowili więc wprowadzić do Konstytucji tzw. Kartę Praw, którą stanowi 10 pierwszych poprawek, uchwalonych w tym samym roku, w których przyjęta została Konstytucja.
Karta Praw chroni każdego obywatela USA przed władzą rządu federalnego.
W latach 20. XX wieku dzięki rozwojowi doktryny materialnej interpretacji zasady due process of law (znajdującej się w 14. poprawce, która w przeciwieństwie do Karty Praw odnosi się do stanów) rozpoczął się w Stanach proces inkorporacji federalnej Karty Praw na grunt stanowy. Dzisiaj Federalna Karta Praw chroni w większości nie tylko przed nadużyciami ze strony władz federalnych ale również przed rządami stanowymi, choć trzeba zauważyć, że do dziś nie dotyczy to 2. (prawo do noszenia broni), 3. (zakaz kwaterowania żołnierzy bez zgody właściciela domu) i 7. (prawo do sądu przysięgłych w procesach cywilnych) poprawki do Konstytucji, a także 5. poprawki w tej części, w której gwarantuje ona, że oskarżenie w procesach karnych musi być zatwierdzone przez Wielką Ławę Przysięgłych (Grand Jury – nie należy jej mylić z ławą orzekającą w procesach karnych).
Spis treści |
[edytuj] Preambuła
Cały tekst preambuły brzmi:
- My, naród[2] Stanów Zjednoczonych, w celu tworzenia doskonalszej unii, ugruntowania sprawiedliwości, zapewnienia spokoju wewnętrznego, umożliwienia wspólnej obrony, popierania ogólnego dobra i zagwarantowania wolności dla nas samych i dla naszych potomków, uchwalamy i ustanawiamy niniejszą Konstytucję Stanów Zjednoczonych Ameryki.
w oryginale:
- We, the people of the United States, in order to form a more perfect Union, establish justice, ensure domestic tranquility, provide for the common defense, promote the general Welfare, and secure the blessings of Liberty for us and our Posterity, do ordain and establish this Constitution for the United States of America.
Sama Preambuła nie gwarantuje żadnej władzy, ani nie zakazuje jakiejkolwiek działalności. Wyjaśnia jedynie rację bytu Konstytucji. Preambuła, a szczególnie pierwszy jej fragment (My, naród) jest jednym z najczęściej cytowanych fragmentów konstytucji. Fragment ten jest tak popularny i znany, że cytowany przez Lecha Wałęsę w Kongresie USA wywołał owację.
Preambuła wymienia pięć celów, którym ma służyć Konstytucja:
- Utworzenie dobrej współpracy pomiędzy stanami
- Zapewnienie pokoju i sprawiedliwości
- Obrona przeciw agresji
- Popieranie ogólnego dobra narodu
- Zapewnienie wolności jednostki
[edytuj] Artykuły
Pozostała część konstytucji składa się z siedmiu artykułów tworzących trzy rodzaje władzy, ustanawiające prawa stanów i władzy federalnej i regulujących poprawki i zatwierdzanie Konstytucji
[edytuj] Władza ustawodawcza
Artykuł Pierwszy konstytucji wprowadza ustawodawcze ramię rządu – Kongres Stanów Zjednoczonych, w skład którego wchodzą Izba Reprezentantów i Senat. Artykuł ustanawia sposób wyborów członków każdej z izb. Dodatkowo nakreśla procedury legislacyjne i wskazuje władze ustawodawcze. W końcu ustanawia ograniczenia na federalne i stanowe władze ustawodawcze.
[edytuj] Władza wykonawcza
Artykuł Drugi opisuje prezydenturę – sposób wyboru, przysięga, przywileje i obowiązki prezydenta. Wprowadza także urząd wiceprezydenta, który obejmuje urząd po rezygnacji lub ubezwłasnowolnieniu prezydenta. Ustanawia wiceprezydenta przewodniczącym senatu (choć w praktyce wiceprezydent pełni tę funkcję jedynie w niektórych przypadkach). Artykuł podaje także procedurę impeachmentu i usuwania ze stanowisk urzędników państwowych (prezydenta, wiceprezydenta,sekretarza stanu, sędziów i innych).
[edytuj] Władza sądownicza
Artykuł Trzeci opisuje wymiar sprawiedliwości, w tym Sąd Najwyższy. Poza Sądem Najwyższym Kongres może ustanawiać sądy niższego szczebla, których sędziowie i wyroki podlegają Sadowi Najwyższemu. Artykuł wprowadza ławę przysięgłych, wprowadza pojęcie zdrady i daje Kongresowi prawo (z ograniczeniami) do ustanowienia za nią kary.
[edytuj] Władza i ograniczenia stanów
Artykuł Czwarty opisuje powiązania pomiędzy rządem federalnym a stanami i pomiędzy samymi stanami. Na przykład nakazuje pełną współpracę w zakresie sądów, choć pozwala Kongresowi na regulację tej współpracy. Zabrania dyskryminacji obywateli z innych stanów, ustanawia sposób ekstradycji pomiędzy stanami i daje swobodę przemieszczania się i podróży pomiędzy stanami.
[edytuj] Poprawki
Artykuł Piąty definiuje sposób wprowadzania poprawek do konstytucji. Ustanawia dwie metody proponowania poprawek – przez Kongres lub przez Konwencję Narodową. W pierwszej Kongres może zaproponować poprawkę po przegłosowaniu tej opcji przez dwie trzecie głosów w każdej z Izb (w Senacie i Izbie Reprezentantów). W drugim przypadku Kongres musi zwołać Konwencję, jeśli przynajmniej dwie trzecie wszystkich stanów jej zażądają. Dotychczas tylko pierwsza metoda została użyta.
Propozycja poprawki musi być ratyfikowana przez trzy czwarte stanów, aby weszła w życie. Kongres może wymagać ratyfikacji poprawki przez zatwierdzenie jej w ciałach ustawodawczych trzech czwartych stanów lub poprzez zatwierdzenie jej przez konwencje również w trzech czwartych stanów. Dotychczas tylko 21. poprawka była ratyfikowana poprzez konwencje.
[edytuj] Władza federalna
Artykuł szósty ustanawia konstytucję nadrzędnym prawem we wszystkich stanach. Wymaga, aby wszelkie ciała ustawodawcze, funkcjonariusze władz sądowych i wykonawczych ślubowali służbę konstytucji.
[edytuj] Ratyfikacja
Artykuł siódmy wymaga, że do ratyfikacji konstytucji potrzebna jest ratyfikacja w 9 z 13 stanów. Wprowadzało to niebezpieczeństwo, że jeśli nie wszystkie 13 stanów ratyfikuje konstytucje, to stany zostaną podzielone na odrębne (i nieciągłe) państwa. W efekcie jednak wszystkie trzynaście stanów dokonało ratyfikacji.
[edytuj] Przebieg głosowania
| Data | Stan | Za | Przeciw | % Za |
|---|---|---|---|---|
| 7 grudnia 1787 | Delaware | 30 | 0 | 100% |
| 12 grudnia 1787 | Pensylwania | 46 | 23 | 67% |
| 18 grudnia 1787 | New Jersey | 38 | 0 | 100% |
| 2 stycznia 1788 | Georgia | 26 | 0 | 100% |
| 9 stycznia 1788 | Connecticut | 128 | 40 | 76% |
| 6 lutego 1788 | Massachusetts | 187 | 168 | 53% |
| 28 kwietnia 1788 | Maryland | 63 | 11 | 85% |
| 23 maja 1788 | Karolina Południowa | 149 | 73 | 67% |
| 21 czerwca 1788 | New Hampshire | 57 | 47 | 55% |
| 25 czerwca 1788 | Wirginia | 89 | 79 | 53% |
| 26 lipca 1788 | Nowy Jork | 30 | 27 | 53% |
| 21 listopada 1789 | Karolina Północna | 194 | 77 | 72% |
| 29 maja 1790 | Rhode Island | 34 | 32 | 52% |
[edytuj] Poprawki
Zobacz więcej w osobnym artykule: Lista poprawek do Konstytucji Stanów Zjednoczonych.Od jej powstania do tej pory do Konstytucji Stanów Zjednoczonych wprowadzono 27 poprawek. Pierwszych dziesięć poprawek zostały wspólnie zaproponowane już w 1789 roku jako Karta Praw Stanów Zjednoczonych i weszły w życie dwa lata później.
Z późniejszych poprawek, 11. poprawka dotyczyła prawa występowania z powództwem wobec indywidualnych stanów, zaś 12. poprawka zmieniła sposób wyboru władzy wykonawczej.
Ostatnia, 27. poprawka weszła w życie 7 maja 1992 roku. Co ciekawe, została ona zaproponowana wspólnie z Kartą Praw w 1789 roku, a zatem jej ratyfikacja trwała ponad 200 lat.
Przypisy
- ↑ W latach 1793-1933 w tym dniu odbywało się zaprzysiężenie nowo wybranego prezydenta.
- ↑ do tych dwóch wyrazów nawiązywały pierwsze słowa przemówienia Lecha Wałęsy wygłoszonego w amerykańskim Kongresie 15 listopada 1989, kilka miesięcy po obaleniu w Polsce systemu komunistycznego w wyniku wyborów i tydzień po rozpoczęciu demontażu berlińskiego muru
[edytuj] Zobacz też
- Lista sygnatariuszy Konstytucji Stanów Zjednoczonych,
- historia Stanów Zjednoczonych,
- Rekonstrukcja USA
- Katechizm Rakowski
- Ekonomiczna interpretacja Konstytucji Stanów Zjednoczonych
[edytuj] Linki zewnętrzne
Warning: curl_setopt() [function.curl-setopt]: CURLOPT_FOLLOWLOCATION cannot be activated when in safe_mode or an open_basedir is set in /home/raid/beds/domains/dobrysen.com.pl/public_html/wiki/richFeeds.php on line 59
| Koniec wojny gazowej? Czesi: Jest porozumienie! |
|
Czeskie przewodnictwo w UE poinformowało w czwartek wieczorem, że jest porozumienie z Rosją ws. rozmieszczenia misji unijnych obserwatorów, którzy mają monitorować przepływ rosyjskiego gazu przez Ukrainę do Unii Europejskiej.
|
| Radom: Pożar kamienicy, mieszkańcy na mrozie |
|
W czwartek wieczorem zapaliła się dwukondygnacyjna kamienica w centrum Radomia. Prawdopodobnie przyczyną pożaru był wybuch butli gazowej. Ewakuowano kilkanaście osób.
|
| Prezydent Kaczyński twardy, a nie miękki |
|
Prezydent Lech Kaczyński przybył w czwartek wieczorem do czeskiej Pragi. W planie kilkugodzinnej wizyty są rozmowy z prezydentem Vaclavem Klausem i premierem Mirkiem Topolankiem. Jednym z głównych tematów rozmów będzie sprawa kryzysu gazowego.
|
| Przerażająca relacja Czerwonego Krzyża z Gazy |
|
W niezwykle ostrych słowach Międzynarodowy Czerwony Krzyż upomniał Izrael za uniemożliwianie lub utrudnianie karetkom pogotowia wywożenia rannych z terenów walk w Strefie Gazy.
|
| Chiny już nie chcą pożyczać pieniędzy Ameryce |
|
Chiny zaczynają ograniczać pożyczanie pieniędzy USA w postaci wykupywania amerykańskich obligacji skarbowych - pisze czwartkowy "New York Times". Na krótką metę może to być bolesne dla zadłużonych i pogrążonych w recesji Stanów Zjednoczonych.
|